*Asterisk digitaal?

door Jos Ulijn geëvalueerd

Een tussentijdse stand van zaken - en de nieuwste ontwikkelingen!

Eerst een korte samenvatting van het voorafgaande. Peter van den Berg heeft sinds juli 1996 zonder mankeren de uitgave van de *Asterisk verzorgd. Dat kost hem - omgerekend in tijd - wèl elke maand een volle werkweek. De klus zelf zou hij best nog een tijd blijven doen. De huidige productiewijze legt echter een zodanig beslag op zijn tijd dat dat voor hem te bezwaarlijk wordt. Dit heeft Peter geïnspireerd, het voorstel te doen om de *Asterisk in digitale vorm uit te brengen. Hij heeft dat voorstel voorgelegd aan de Raad van Afgevaardigden - die daar vrijwel unaniem positief op reageerde. Peter heeft daarop toegezegd dat hij zich, naast de zorg voor de *Asterisk, ook zou verdiepen in digitale varianten, waarin *Asterisk zou kunnen verschijnen. Reacties op zijn voorstel zijn er inmiddels ruimschoots voorhanden - zij het alleen via Aconet. Ze laten zich slecht in een paar conclusies samenvatten. Ik heb geprobeerd een ordening in reacties aan te brengen, en wel in etappes. Daar gaan we dan.

Papier of elektronisch.

In de reacties zijn drie stromen terug te vinden:

1. ik wil de *Asterisk op papier blijven ontvangen. Van scherm lezen vind ik niks; ik wil 'm kunnen lezen in de luie stoel, op de wc, in bed voor het slapen gaan...

2. het zou niet mijn eerste keuze zijn, maar ik kan ermee leven, voortaan een elektronische *Asterisk te ontvangen. Een enkeling gaat in die acceptatie veel verder: je moet immers als computerclub met je tijd mee gaan.

In categorie 2. moet je vervolgens een onderscheid maken. Dat komt ook in de reacties tot uiting. Men maakt zich niet zo druk over de of-of keuze, maar veel meer over de uitwerking: de één zweert bij HTML, een ander vindt het PDF formaat een dwingende keuze. Soms verliest men zich in ervaringen met printers, en kosten van inktcartridges... Je zou tot deze categorie kunnen blijven rekenen de mensen die de *Asterisk van scherm accepteren (en doorgaans voor HTML kiezen), en ervan afsplitsen de leden die zeggen:

3. ik wil 'm wel digitaal ontvangen maar wil 'm van papier kunnen lezen. Voor de keuze voor de verschijningsvorm staat centraal dat het uitgeprint moet kunnen worden. Nu kun je elk HTML-scherm uitprinten, dus het gaat verder: het eindproduct moet er hetzelfde uitzien als wat de eerste categorie wil blijven ontvangen: een boek- of tijdschrift vormgeving.

Waar wijzen de reacties via Aconet op?

Uit de reacties totnutoe kun je niet opmaken of de meeste voor of tegen een digitale *Asterisk zijn. Wel komen de meest uitgesproken reacties van degenen, die een papieren *Asterisk via de post willen blijven ontvangen. In reacties ontmoet je vaak bezorgdheid over de betrokkenheid bij de discussie over een digitale *Asterisk. Er wordt op gewezen dat veel *Asterisk lezers geen toegang hebben tot Aconet of Internet, en voor informatie over het Acorn / RISC OS platform wel volledig zijn aangewezen op de *Asterisk! Vaak ook wordt ervan uitgegaan dat het voorstel tot een digitale *Asterisk wordt ingegeven door bezuinigingswoede. Vaak ook wordt de waarschuwing geuit dat leden hun lidmaatschap zullen opzeggen als de *Asterisk verdwijnt.

Voor alle duidelijkheid:

Achteraf praten is altijd makkelijk. Je kunt zeggen: als je over het verenigingsblad wilt beslissen in welke gedaante ons verenigingsblad het beste kan voortbestaan, dan moet je de zaak van drie kanten belichten:

- eisen, risico's en beperkingen tijdens de aanmaak

- eisen, risico's en beperkingen tijdens de distributie, en

- wensen en verwachtingen van de klant, de lezer.

Maar de realiteit is anders en weet altijd weer aan de houdgreep van zo'n klinische benadering te ontsnappen.

De aanleiding tot de vraag: een digitale *Asterisk? was echt simpel: we verliezen waarschijnlijk een goede redacteur, maar kunnen - onder ander condities - nog geruime tijd op zijn bijdrage rekenen. De discussie over een digitale *Asterisk is ingegeven door de beslissing van de redacteur, Peter van den Berg. Na vijf jaar met een aanzienlijke tijdsinvestering vindt hij het genoeg. De ervaring leert dat in de opvolging niet makkelijk wordt voorzien. Hij biedt aan, zijn bijdrage voort te zetten, in een verschijning die minder tijdsintensief is; hij biedt tevens aan, vooraf een digitale versie op basis van HTML uit te testen. Het voorstel is dus ook géén bezuinigingsmaatregel. Natuurlijk, in zijn huidige vorm legt de *Asterisk een aanmerkelijk beslag op het budget. Een digitale versie zal stellig minder kosten. Wellicht kan dat geld anders worden besteed - wellicht kan de contributie omlaag. Maar dat is letterlijk van later zorg.

De *Asterisk is ons clubblad: het instrument bij uitstek voor informatie en communicatie binnen de vereniging, naast de regio-bijeenkomsten en Aconet / de Internet-pagina. De verzorging van de uitgave ligt op een hoog niveau. Het blad is een gevraagd product binnen de vereniging. Stuk voor stuk redenen om met uiterste zorgvuldig met ons verenigingsblad om te gaan - en dus ook reden het voortbestaan veilig te willen stellen, zij het ook in gewijzigde vorm. Maar net zo goed als de lezer via het blad daarin is gekend, kan de lezer invloed hebben op de keuze: door een bijdrage in de *Asterisk, of door haar/zijn afgevaardigde of iemand van het landelijk bestuur te kennen in haar/zijn wensen en ideeën. De *Asterisk is dus ook geen speeltje van de redacteur of van het hoofdbestuur. Niet toevallig is het voorstel in een vroeg stadium voorgelegd aan de Raad van Afgevaardigden; zijn afgevaardigden gevraagd, op regio-bijeenkomsten de leden te informeren over het voorstel en hun mening te peilen; en zal ook een uiteindelijk besluit door dit vertegenwoordigend orgaan plaatsvinden. Uw afgevaardigde zal graag uw wens of mening horen.

En er zijn ook genoeg complicaties. Wat te doen voor mensen die geen email-adres hebben en niet naar regiobijeenkomsten komen. Of voor de 8-bitters. En wie betaalt in de variant dat waar nodig de *Asterisk op de regio-avond op flop wordt uitgegeven of wordt uitgeprint - en wie betaalt de printer die daar staat te spugen. En als mensen nou geen modem hebben? Of geen toegang hebben tot de digitale snelweg?

Soms zijn we er ook goed in, ons te focussen op de grote aantallen beren, die we op onze weg vinden, waardoor we gaan kiezen voor een beer (of berin) terwijl het erom ging, de juiste weg te kiezen! Al te vaak wordt over het hoofd gezien dat we al lang een bloed-eigen, en gratis elektronische snelweg hebben: Aconet. Dat modems nog slechts een fractie kosten van wat ze hebben gekost. Dat veel van ons naast een Acorn computer (8- of 32-bits) ook een PC hebben staan (van Apple, of met Unix als besturingssysteem, of zelfs het Microsoft product), zodat Acorn- en verenigingsnieuws ook op deze "alien" machines kunnen worden gevolgd (een oplossing voor mensen met 8-bits Acorns?). En dat er inmiddels een transparante link is tussen Aconet en Internet, waardoor privé-berichten en bijdragen in de diverse area's (aan de Aconet kant), en hun tegenhanger op Internet: emails en nieuws uit newsgroups, naadloos en moeiteloos worden omgezet naar het gewenste formaat. Ja, zelfs dat het voor Frank de Bruijn, systeembeheerder van "De Randstad" en bouwer van die link, goed mogelijk is, een extra knop in te bouwen zodat alleen leden daadwerkelijk toegang krijgen tot de *Asterisk.

Dus: voor elke beer is er een geschikt geweer. Laten we onze aandacht liever richten op de weg. Die keuze is verbluffend simpel. In ongewijzigde situatie hebben we per 1 juli 2001 een vacature redacteur *Asterisk. Een probleem voor het hoofdbestuur, hoor ik sommigen hardop denken. Nou, laat ik het wat dichterbij brengen: vanaf 1 juli 2001 ligt er geen *Asterisk meer op de mat. Zo dichtbij genoeg?

Hardop denken over de toekomst.

We kunnen als vereniging ongewijzigd vasthouden aan een papieren *Asterisk - maar dan hebben we "als de donder" een opvolger nodig voor Peter. Nu nog is er de tijd, de ervaring over te dragen die Peter heeft opgebouwd, om vervolgens per 1 juli deze uitdagende en moeilijke taak van hem over te nemen. De ervaring heeft echter genoegzaam geleerd dat die opvolging niet zo vanzelfsprekend verloopt. Je moet het ook maar treffen dat binnen de vereniging iemand tijdig de vinger opsteekt, die Peter - in tijd en kwaliteit - naar de kroon wil steken, en (met andere woorden) bereid en in staat is, hem per 1 juli 2001 als redacteur op te volgen. De kracht van het voorstel was ook dat we nog een aantal jaren ons verzekerd zouden weten van de inzet en ervaring van Peter. Daarover straks meer... Dat voor wat betreft de papieren *Asterisk. Niemand is er op tegen. Het blad kost veel maar is ook de vereniging veel waard. Maar iemand moet het van Peter (kunnen en willen) overnemen.

Dan categorie drie - het digitaal verspreiden en lokaal (kunnen!) printen.

Het opmaakproces blijft hier onveranderd - en juist dat kost veel tijd, tenzij je bereid bent, op kwaliteit in te leveren. Dat willen we liever niet. En dus zal alleen "aan de achterkant" wat veranderen; de uitvoer wordt bv. een PDF-bestand dat via Aconet beschikbaar komt. Je kunt het lezen op de computer via bv. !pdf, voor het RISC OS platform ontwikkeld door Leo Smiers, of van papier nadat je het hebt uitgeprint. Die afdruk moet in uiterlijk en hanteerbaarheid de gelijke zijn van de huidige *Asterisk. Deze keuze-variant stelt in tijd en kwaliteit (vrijwel) dezelfde eisen aan de opvolger van Peter. De besparing zit 'm vooral in het distributieproces. De familie Corijn mag wat dit betreft wel eens in het zonnetje worden gezet: bijna niemand weet dat zij elke maand weer in de distributie van de *Asterisk bergen werk verzet - en niet het leukste werk: het in enveloppes doen, stickers erop plakken, tellen en bundelen...

Samengevat. Deze variant vergt van de redacteur dezelfde prestaties tijdens opmaak als de papieren versie. Geen reden dus, de papieren versie los te laten. Er is duidelijk besparing in de distributie - maar besparing was nooit een primair doel. De lezer houdt de keuze, van scherm of van papier te lezen; vooralsnog moet-ie wel zelf voor de afdruk zorgen.

Blijft ter bespreking categorie twee: bij opmaak, distributie en lezen komt geen papier meer te pas. De praktijk leert dat wij als vereniging beslist niet de eersten zijn die zich voor deze keuze geplaatst zien. Zo zijn er inmiddels veel reguliere (wetenschappelijke of specialistische) uitgaven ertoe overgegaan, als digitale publicatie verder te gaan. En dichter bij huis: denk maar aan de CD-ROM die je krijgt toegestuurd als je lid van de (RISC OS) Foundation bent. Als vereniging hebben we al het distributiekanaal: ons Aconet! Er moet een keuze worden gemaakt t.a.v. de informatiedrager. Die keuze lijkt voor de hand te liggen: HTML. Het resultaat laat zich even makkelijk op een ander dan alleen een RISC OS computer lezen. En evenzeer zijn bijdragen aan de *Asterisk niet beperkt tot de vereisten van een platform: iedereen kan (platte ASCII) tekst produceren en afbeeldingen in JPEG- of PNG-formaat toesturen. De lezer tenslotte moet over een browser beschikken, zodat die het resultaat van HTML-code voor zich krijgt. Welnu, net zo goed als het Windows-platform een gratis browser heeft, hebben wij RISC OS getrouwen de beschikking over !Fresco, !Oregano en !WebsterXL, gekocht (dat kan het meest, is goed voor ons platform) of gratis (vaak uitgeklede versie, vaak ook wat verouderd). Maar zelfs als we het avontuurlijke pad van een digitale productie en distributie en consumptie van de *Asterisk kiezen, dan zijn we nog niet uit de problemen.

Oh nee?! Nee. Hier de nieuwste ontwikkeling. Lastig nieuws...

Het uitbrengen van de *Asterisk is (zeker) niet Peter's enige vorm van vrije-tijdsbesteding. Op een ander front is hem nu gevraagd, bij te dragen. Voor Peter doet deze vraag evenzeer een beroep op een in vele jaren opgebouwd vakmanschap. Peter heeft me in telefonisch contact zijn dilemma toegelicht. Hij weet zich verplicht aan het - naast het totstandbrengen van de *Asterisk (zoals u die nu aan het lezen bent) - onderzoeken van alternatieven, in het bijzonder van gebruik van HTML als formaat. Peter heeft op de achtergrond al veel onderzoek gedaan, in het bijzonder ook naar bestand-grootte van PDF- en HTML- en JPEG-bestanden. Hij heeft uiteraard de reacties via Aconet op de voet gevolgd.

Met het perspectief dat de keuze op een onveranderde papieren versie uitkomt, is zijn aanvankelijke enthousiasme, te leren hoe een *Asterisk in HTML-formaat uit te brengen onder druk gezet, ook door de verlokking van het beroep dat van een andere zijde op hem is gedaan. Ik vind zelf dat we als vereniging fair op het dilemma van Peter moeten inspelen. Laten we wel wezen: wat er ook gebeurt, Peter blijft er de eerste helft van 2001 voor zorgen dat u de *Asterisk maandelijks op de mat vindt. Ik vind zelf dat het alternatief: de *Asterisk in HTML-formaat op korte termijn goed onderzoek en testwerk verdient.

Anderzijds is waar: de aanleiding om na te denken over een digitale versie: het voor enige jaren nog kunnen rekenen op de inzet en ervaring van Peter als redacteur, staat nu onder druk. Ook voor deze optie moet er dus wat gebeuren...

Ik zou het fantastisch vinden, te worden gebeld door iemand die het een uitdaging vindt, zich hier mee bezig te houden, er tijd voor heeft, en nog geen bekende naam is in het Big Ben Club wereldje. Waarom dat laatste? Als elke andere vereniging is het aantal actieve leden, dat de kar trekt, niet zo groot. En ik spreek met groot respect over deze mensen, die - vaak al jaren - heel veel voor de eigen regio en de landelijke vereniging doen. Juist deze mensen nemen zo'n verplichting er bij, ook als ze dat er eigenlijk niet bij kunnen hebben. Terwijl deze uitdaging naar mijn oordeel de volle aandacht vereist.

Daarom dus:

heeft HTML je belangstelling, heb je er gelegenheid voor, het beschreven alternatief: (het uitbrengen van een aantrekkelijke en veelkleurige digitale *Asterisk) verder uit te testen, en eventueel in het verlengde daarvan de redactie van een digitale *Asterisk op je nemen...

...denk dan nog even rustig na...

... en grijp dan rap de telefoon, draai of toets (053) 479823 en verras mij! (je mag ook Peter verrassen: (070) 3950842.

Zeker is, na Peter's artikel in de december 2000 uitgave en deze bijdrage, dat duidelijk is wat van de redacteur wordt gevraagd om een papieren *Asterisk uit te brengen. Niet alleen blij verrast, maar ook stil, vervuld van ontzag, zijn we als je contact met ons opneemt als mogelijk opvolger van Peter. Deze lezer moet - nadrukkelijker nog - dezelfde stappen volgen als hiervoor beschreven. We zijn benieuwd!...

Jos Ulijn, voorzitter landelijke vereniging van gebruikers van Acorn computers Big Ben Club.