Eizo 16" LCD op RISC OS
waaraan Rien Mertens inmiddels verslingerd is

Ik heb jarenlang alleen maar tweedehands 13" en 14" monitors gebruikt. Eerst samen met mijn eerste eigen tweedehands Archimedes A340, 1,5 jaar later met mijn nieuwe ARM710 RiscPC. Mijn eerste monitor was een Sony TV-monitor, die alleen de TV-modes tot mode 36 aankon. Meestal stond die dan nog in 16 kleuren, omdat de Archimedes anders te traag was.

Toen ik mijn RiscPC eenmaal had heb ik van mijn broer een van de vuilnisbak geredde Epson monitor gekregen, die eerst door een vriend en later door mijn broer zover gerepareerd was dat hij weer beeld gaf. De focussering heb ik vervolgens zelf verbeterd, en er een MDF (Monitor Definitie File) voor gemaakt met behulp van !Makemodes. Daar had ik al enige ervaring in op de Archimedes, toen nog met een ander programma, modemaker of zo dacht ik. Uit die Epson wist ik nog een mode van 832 x 600 te persen(bij 51 Hz) en 1600 x 600 in dubbelpixel-mode. Iets bruikbaarder was de mode 720x540, dan haalde ik nog 56 Hz.

Het gebrek aan de TV modes was toch een gemis voor de spelletjes voor de kinderen. Het ging wel met letterbox modes, maar dat was niet zo mooi. Toen heb ik een tweedehands Multisync, een NEC 3D gekocht. Die was eigenlijk al een beetje versleten, maar ja, ik had hem niet van te voren zelf gezien voor ik hem kocht. Daar was wel weer meer uit te halen, een resolutie van 256 x192 voor de Sega emulator, tot 1280 x720 bij 51 Hz, of 1024 x 624 bij 57 Hz. Maar de beeldkwaliteit bij de hogere resoluties was niet echt optimaal, omdat de monitor nu eenmaal niet meer dots op het scherm heeft om meer dan ca 1000 pixels echt gescheiden te kunnen weergeven.

Nu zit ik eigenlijk best (te) veel achter de computer, dus leek het me geen gek idee om een nieuwe monitor te vragen met mijn verjaardag. Een nieuwe computer was immers toch nog steeds niet te koop. Na wat wikken en wegen besloot ik dat het minimaal een echte 1280x1024 monitor moest worden, en dat het ding nog wel op mijn bureau moest passen. Dat zou dus een goede 17" beeldbuis kunnen worden, of een LCD. Ik was een beetje huiverig voor het idee zoveel geld uit te geven aan een LCD, omdat ik bang was dat de kwaliteit me tegen zou vallen. Maar aan de andere kant had ik ook zoiets van: een echt merk zal nu zo langzamerhand toch wel een goede kwaliteit leveren. Dus ik ben gaan kijken naar Eizo beeldschermen. En toen kwam er net een 16" model uit, dat vrijwel voor de zelfde prijs aangeboden werd als de 15" LCD schermen!

Het type L461 is een 16" LCD scherm, geschikt voor digitale en analoge aansluiting, met een resolutie van 1280 x 1024 echte pixels. Het leuke is dat je geen modes meer hoeft te maken met een hoge beeldverversingsfrequentie, want het display knippert toch niet. Zelfs wanneer je maar 50Hz gebruikt, is geen knipperen zichtbaar, dat komt omdat een LCD scherm anders werkt dan een beeldbuis. Bij een beeldbuis werkt de nalichttijd van de fosfor-laag op de binnenkant van de beeldbuis als analoog geheugen, om tussen de opeenvolgende beeldverversingen licht te blijven geven; maar omdat de nalichttijd niet zo groot is, neemt de helderheid al hinderlijk zichtbaar af wanneer een beeldverversing van 60Hz of minder gebruikt wordt. Bij een LCD-scherm zorgt een geheugen voor de opslag van de helderheid van ieder pixel tot het volgende beeld aangeboden wordt. En dat geheugen behoudt zijn helderheidsinformatie gewoon zonder verlies. Het beeld knippert dan ook helemaal niet. Iets waar ik nog even bang voor was, dat een LCD-scherm te traag zou zijn, zodat je vegen zou zien bij bewegende beelden, bleek ook al achterhaald. De L461 geeft met ca 12ms verversingssnelheid sneller bewegende beelden weer dan onze vertrouwde TV!

Oh ja, hij geeft ook heel goed en scherp beeld en kleur, en je hoeft niet precies recht voor het scherm te gaan zitten. Na de handleiding gelezen te hebben, sloot ik hem gewoon aan met de bijgeleverde kabel, (een analoge kabel wordt standaard meegeleverd) en ik schakelde mijn computer weer in. Ik had meteen beeld, maar kreeg ook een waarschuwing te zien dat de beeldfrequentie niet goed was. Nadat de computer in de Wimp kwam was die waarschuwing ook verdwenen, omdat de wimpmode van 800x600 wel geschikt was. Het scherm is uitgerust met een knop waarmee je de monitor zelf laat uitzoeken wat de beste instelling is. Daarmee verkrijg je automatisch altijd beeldvullend beeld, ook met veel lagere resoluties. Wanneer de monitor het niet goed weet in te stellen, kun je het ook zelf veranderen. Er is een hulp-programma voor de instelling meegeleverd, maar er zit ook een beschrijving bij hoe je zelf op echte platforms even een test-plaatje kunt maken waarmee je de instellingen perfect in orde kunt maken. Met hulp daarvan en met !Makemodes heb ik nu de beschikking over de volgende zeer goed uitziende modes, allemaal naar keuze met de knoppen op de monitor in (vrijwel)fullscreen of op ware pixel-grootte,(behalve de laatste twee):

(horizontaalxvertikaal-beeldfreq. Hz)

In 16 miljoen kleuren:
256x192-83(sega), 320x400-73(Windows95opstarten), 640x256-50(mode12), 640x480-67(mode28), 640x512-50(mode21), 800x600-50, 808x648-50, 832x624-50.

In 32000 kleuren:
1024x768-60, 1152x910-54

In 256 kleuren:
1280x960-75, 1280x1024-60, 1600x1024-50, 2048x1024-50

Mijn standaard instelling is nu 1280x1024 in 256 kleuren. Wanneer ik meer kleuren wil, kan ik dus naar 1152x910 gaan voor 32000 kleuren, of naar 832x624 voor 16 miljoen kleuren. Ik heb 2MB aan video geheugen. De modes heb ik voor een deel daarop aangepast, dat wil zeggen ik heb het grootste aantal pixels gekozen wat nog net in het geheugen paste bij de kleurdiepte. En alle modes zijn trillingsvrij en zonder hinderlijke interferentie of moiré. De beste weergave wordt bereikt in de 1 op 1 mode, maar de weergave van de meeste modes is zo goed op fullscreen, dat ik daar standaard voor gekozen heb. Eizo heeft nog een soort smooth functie die je zelf naar believen aan of uit kunt zetten. Ik heb hem uitgezet bij het instellen, maar ook die functie doet zijn werk goed. Wanneer je de moeite niet neemt om te optimaliseren vallen de fouten nauwelijks op met smooth aan.

De kleur-temperatuur kun je ook nog instellen. En alle kleuren apart kan ook nog. Voor alle modes die ik zelf gemaakt heb, heb ik ook de instellingen opgeslagen in de monitor; wanneer ik nu van mode wissel, komt het scherm steeds zelf met de daarbij horende instellingen, zodat altijd de optimale weergave bij die mode gebruikt wordt. Het moge duidelijk zijn: ik ben dik tevreden met mijn nieuwe aanwinst! Ik heb ook nog energiepremie aangevraagd, je krijgt fl 100,- terug omdat het scherm een stuk zuiniger is dan een beeldbuis. Dat scheelt echt behoorlijk: mijn oude NEC 3D 14" monitor gebruikt 96 Watt, deze L461 16" LCD monitor gebruikt 28 Watt. Volgens opgave van Eizo is dat 40 Watt, ik denk dat dat komt omdat ze uitgaan van de situatie met volle helderheid en versleten backlight of zo.
Ik krijg hem nu niet boven de 32 Watt gebruik hoe ik hem ook instel, en er komt echt een enorme hoeveelheid licht uit. Je kunt er rustig een TL-buis boven hangen, daar heb je helemaal geen last van.

Het scherm heeft maar 1 nadeel wat ik heb kunnen ontdekken: de prijs, en misschien het gegeven dat je er zo snel door verwend raakt, dat je eigenlijk geen ander scherm meer wilt gebruiken...Ik heb er ruim 2700,- voor betaald, maar omdat ik hem wel ca 4 uur per dag gebruik, en dat is dus 96-28=68Wattx4uurx365=100KWh per jaar bespaar, verdien ik per jaar meer dan 25,- terug. De besparing is waarschijnlijk nog groter, want deze LCD-monitor gaat op standby wanneer de computer op screensave gaat; en dan is het verbruik nog maar 1,7 Watt! Mijn oude bleef dan nog 91 Watt gebruiken.
Wat zeker nog het vermelden waard is, is het gewicht van 5,7 Kilo. Mijn oude 14" monitor weegt al 12Kg, een 17" monitor zou het dubbele gewicht zijn! Nu heb ik geen portable computer, maar wel alvast een portable monitor. Jullie kunnen hem vast nog wel eens bewonderen op een BBC club avond.

In Den Haag hebben we hem na een kleine maar belangrijke wijziging van de instelling van de computer (niet op auto monitordetectie!) ook op de RiscStation van Simon Voortman aangesloten. Daarop werkten de modes die we niet speciaal aangepast hadden ook al heel goed. Dus zonder een speciaal gemaakte MDF is het heel goed mogelijk om dit LCD scherm gewoon aan te sluiten en te gebruiken op de RISC OS machines.
Nu maar wachten op de portable met hopelijk ook een bruikbaar LCD scherm erin...
jammer dat je maar een keer per jaar je verjaardag viert.