Cursus LaTeX deel 1
door Dick Tanis

Je hebt er vast weleens van gehoord, LaTeX (spreek uit Lah-tech) of TeX (spreek uit als Tech) maar wat is dat nu en wat kan je er nu eigenlijk mee? Ik ga proberen dit in deze cursus stap voor stap uit te leggen. En ja je kan er tegenwoordig ook onder RISC OS mooie dingen mee doen.

TeX is een opmaaksysteem voor teksten en formules. Het is geschreven door Donald Knuth, een hoogleraar computerwetenschappen aan de universiteit van Stanford in Californië. Knuth begon in 1977 aan dit systeem te schrijven om het potentieel van de digitale apparatuur te onderzoeken in de uitgeversindustrie. Tussen 1978 en 1984 is TeX tot zijn uiteindelijke vorm gegroeid. Over de jaren zijn er nog wat kleine dingetjes verbeterd zoals meertalige ondersteuning en zijn er nog bugs verwijderd. Vandaag de dag wordt TeX geprezen om z'n stabiliteit en dat het zo universeel is. Op bijna elke laserprinter en fotozetter kan afgedrukt worden ongeacht op welke computer het document is opgemaakt. Uitvoer in PostScript of PDF is geen probleem.

LaTeX is een zeer uitgebreid en krachtig macropakket voor TeX. Met dit pakket kun je professionele documenten opmaken en printen. Het is ideaal om grote documenten zoals boeken, handleidingen, scripties, verslagen en ander drukwerk mee te maken. LaTeX werkt anders dan al die andere pakketten die je kent om documenten mee te maken zoals Easi-/TechWriter, Impression etc. Deze pakketten laten namelijk interactief de opmaak zien terwijl u de tekst invoert. LaTeX daarentegen neemt de rol van het opmaken van je over. Je hoeft je geen zorgen te maken over de opmaak maar kan je volledig concentreren op de inhoud en daar draait het natuurlijk om. Vooral voor het maken van professioneel opgemaakte formules is het zeer krachtig en snel. Ook bij het maken van grote documenten zoals boeken en scripties is LaTeX zeer handig als je gebruik maakt van meerdere type indexen, voetnoten, referenties etc.

Voordat we aan de slag kunnen gaan onder RISC OS zullen we het LaTeX pakket moeten downloaden. Het LaTeX pakket voor RISC OS, armTeX is hier te downloaden:

http://www.flypig.co.uk/

De volgende zip-bestanden moeten op deze site worden gedownload:

Maak ergens een map "ArmTeX" aan op de harde schijf en pak de zip-archieven uit naar die map. Elke keer als je nu iets met LaTeX wilt doen hoef je alleen deze map te openen en alles wordt netjes voor je geïnitialiseerd. Het is ook mogelijk om met de !Boot-applicatie alles tijdens het booten te laten initialiseren en de !TeXFonts te verplaatsen naar !Boot.Resources maar dan moet je wel weten waar je mee bezig bent. In ieder geval zijn we nu klaar voor het echte werk.

De invoer voor LaTeX zijn ascii-bestanden met het bestandstype 'LaTeX (&ACA)'. Het beste kun je deze maken met een tekst-editor zoals Zap of StrongEd.

Je gaat nu je eerste LaTeX-bestandje maken. Daarna leg ik uit wat die commando's inhouden. Open een nieuw bestand in je favoriete tekst-editor en voer het volgende in:

\documentclass[a4paper,11pt]{article}
\usepackage[dutch]{babel}
% titeldefenitie
\author{<je eigen naam invullen>}
\title{Onze eerste \LaTeX-document}
\begin{document}
% genereer titel
\maketitle
\tableofcontents
\section{De interessante cursus}
Dit is ons eerste \LaTeX{} document.
En spoedig zullen er meer volgen.
\section{Einde}
\ldots{} en dit is het einde van ons \LaTeX -document.
\end{document}

Bewaar het bestand als type 'LaTeX (&ACA)' met de volgende naam "LaTeX1/ltx". Dubbelklik nu op dit bestand. Er zal nu een taakvenster verschijnen waarin armTeX, ons LaTeX-bestand omzet naar een Device Independent-bestand. Dit bestand kun je nu met DVIview bekijken en zal er als volgt uitzien:

Dit bestand kun je nu met DVIview afdrukken op je printer of omzetten naar PostScript. Op andere besturingsystemen zoals Linux zijn er programma's als dvips en dvipdf om dit te doen.

Voordat ik verder ga met het behandelen van de commando's die je gebruikt hebt in dit LaTeX-doc vertel ik eerst wat bijzonderheden over de LaTeX-invoer.

LaTeX behandelt tabs of meerdere spaties als één echte ''spatie". Ook een return wordt gezien als één "spatie" Een lege regel tussen tekst wordt gezien als het einde van een alinea. Meerdere lege regels wordt gezien als één lege regel.

Verder zijn de volgende symbolen gereserveerd voor speciale karakters in LaTeX. Deze hebben een speciale betekenis of ze zijn niet beschikbaar in elke lettertype.

# $ % ^ & _ { } ~ \

Als je deze tekens toch wilt gebruiken in je tekst dan moet je er een backslash voorzetten.

Links staat de invoer en rechts de opgemaakte uitvoer van LaTeX.

\# \$ \% \^{} \& \_ \{ \} \~{} # $ % ^ & _ { } ~

Voor het gebruik van de backslash karakter \ kan je geen \\ gebruiken want die wordt gebruikt om een harde "return" aan te geven. Gebruik daarvoor $\backslash$.

LaTeX-commando's zijn kapitaal-gevoelig en beginnen meestal met een backslash \ . Elk LaTeX-bestand moet beginnen met:

\documentclass{...}

Dit commando specificeert het type document wat je gaat schrijven. Daarna kun je commando's invoeren die de stijl van het document specificeren of je kunt diverse pakketten laden die nieuwe commando-opties geven voor het LaTeX-systeem. Je kunt zo'n pakket laden met:

\usepackage{...}

Nu kan je beginnen met het echte document via het volgende commando:

\begin{document}

Nu kan je tekst invoeren met additionele LaTeX-commando's en vervolgens zet je op het eind van het document het commando:

\end{document}

Alles wat je na dit commando zet wordt genegeerd door LaTeX.

Als je nu je documentje bekijkt dan zie je bovenstaande structuur ook weer terug. In de 1e regel definieer je het document, type artikel met de opties A4 en 11 punts lettergrootte. Vervolgens laad je op regel 2 het pakket babel met optie Nederlands. Dit pakket zorgt voor een Nederlandse opmaak van de tekst inplaats van Engels (dus niet inspringen bij elke alinea etc). Ook behandelt dit pakket het afbreken van woorden. Vervolgens definieer je de auteur en de titel van het document. Dan begin je het document met het plaatsen van de titel met \maketitle. Vervolgens creëer en plaats je een inhoudsopgave. Dit gaat volledig automatisch en zolang je netjes de hoofstukken en paragrafen definieert heb je er geen omkijken naar. Vervolgens starten we onze 1e paragraaf. In deze paragraaf gebruiken we het commando \LaTeX wat het officiële symbool geeft. Je ziet dat na het commando een {} staat. Dit gebruik je als je een spatie na een LaTeX-commando wilt. LaTeX verwijdert na elk commando de er opvolgende spaties. Dit zie je ook in de volgende paragraaf. Vervolgens wordt het document netjes afgesloten met \end{document}.

Zo dit was voor deze keer. Mocht je meteen wat verder willen experimenteren met LaTeX dan raad ik deze links aan of wacht anders op de volgende Asterisk voor deel 2. Hierin ga ik alle opties van de commando's van deze keer behandelen en behandel ik nog meer commando's voor het opmaken van teksten.

http://www.latex-project.org/ De officiële pagina van het LaTeX project

http://www.maths.tcd.ie/~dwilkins/LaTeXPrimer/ Getting Started with LaTeX

Als je enige vragen of opmerkingen dan ben ik te bereiken op onderstaand e-mailadres:

dtanis@student.ru.nl
Dick Tanis